دويست و شصت فرسنگ و عرض آن دويست فرسنگ است و محيطش تخميناً هزار و پانصد فرسخ و جايى كه محاذى بادكوبه است عرض آن صد و نودهزار ذرع است و منتهاى عمق اين بحريه نُهصد ذرع است و تمام سطح اين بحيره سيصد و ده‌هزار ذرع است . و به واسطهء اين خزر مىنامند كه خزربن يافت شهرى در كنار اتل « 1 » ساخته ، رود مزوبر با چندين رودخانهء بزرگ ديگر داخل اين بحيره مىشود . عدد آنها را هزار و چهارصد نوشته‌اند . از جمله آنها نهر گرگان و رود جيحون و رود ارَس و رود كُر و رود سفيدرود است و جزاير چند در اين بُحيره است كه آبادى ندارد . فقط آب و اشجار دارد ؛ يكى از آنها جزيرهء سياه كوبه است كه نباتات معطر دارد و اين بحيره را بحيرهة ترك و اعاجم و باب‌الابواب و طبرستان و گرگان و آبسكون « 2 » نيز گويند . آبسكون شهرى كوچك بود ، در كنار درياى خزر يا جزيره‌اى از جزاير آن . سلطان محمد خوارزم‌شاه در آنجا مدفون بوده ، اكنون آنجا مغمور در آب و ناپديد است . و بحر خزر به واسطهء آن كه اتصالى به هيچ دريا ندارد سهل‌الهلاك و صعب‌المسلك است و اين بحيره از سمت شمال به حاجى طرخان و از سمت مشرق به سمت تركمان و خوارزم و از سمت مغرب به داغستان و قفقاز و شيروان و از سمت جنوب مغرب به گيلان و از سمت جنوب شرقى به استرآباد محدود است . چهارشنبه شانزدهم رو به شمال حركت شد . دو ساعت از دسته گذشته وارد اسكلهء حاجى طرخان شديم . ميرزا احمدخانِ قونسول ، با اجزايش به اتفاق حاكم حاجى طرخان و سرتيب پياده نظام با لباس رسمى و نشان‌هاى دولتى براى استقبال به ميان كشتى آمدند و در قمرهء اول نشستند . ما در خوابگاه كشتى بوديم ، اذن ملاقات خواستند . اول ميرزا احمدخان قونسول را خواسته با او صحبت داشتيم و بعد حاكم و سرتيپ را خواستيم . هر يك از آنها رسم ادب به جا آوردند و اظهار مسرّت از ورود ما نمودند . ما هم اظهار مهربانى

--> ( 1 ) . دربارهء معناى دقيق آن از نظر موقعيت جغرافيايى اختلاف وجود دارد . در لغتنامهء دهخدا چند قول ذكر شده و ازجمله : بعضى گفته‌اند كه قصبه‌اى است از بلاد خزر . محتمل است ولگا و يا اورال باشد و صحيح همان ولگاست . ( 2 ) . مؤلف آن را ابستكون ضبط كرده است . ياقوت آن را آبَسكون ضبط كرده است . نام شهرى است بر ساحل طبرستان‌كه ميان او جرجان سه روزه راه يعنى 24 فرسنگ است .